KHẨU VỊ TIẾT LỘ SỨC KHOẺ CỦA BẠN

[tintuc]

Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta thường nghĩ việc thèm ăn chua, cay, mặn, ngọt hay đắng đơn thuần là sở thích cá nhân hoặc do thói quen vùng miền. Thế nhưng, dưới lăng kính biện chứng của Y học cổ truyền, khẩu vị không tự nhiên sinh ra. Cổ nhân có câu: "Vị trí sở thích, ngũ tạng sở chủ" - mỗi vị giác bạn cảm nhận hay thèm muốn đều liên quan mật thiết đến sự suy thịnh của ngũ tạng bên trong.

- Khi cơ thể hoàn toàn khỏe mạnh, khẩu vị sẽ ở trạng thái trung hòa. Ngược lại, nếu bạn bỗng nhiên thèm khát một vị nào đó một cách bất thường, hoặc miệng luôn tự cảm thấy có vị lạ, đó chính là lời cảnh báo thầm lặng từ tạng phủ. Hãy cùng mình giải mã ngôn ngữ của cơ thể qua 3 khẩu vị phổ biến dưới đây:

1. Thích chua bất thường - Chú ý đến tạng Can (Gan).

+ Theo học thuyết Ngũ hành, vị chua (Toan) đi vào tạng Can. Ăn chua một lượng vừa phải có tác dụng thu liễm, dưỡng Can huyết, sinh tân dịch, rất tốt cho cơ thể. Tuy nhiên, nếu bạn bỗng nhiên thèm chua điên cuồng, ăn bao nhiêu cũng không thấy đủ, thì đây là tín hiệu cho thấy:

- Can khí đang bị uất trệ: Áp lực, stress kéo dài làm khí của Gan không được lưu thông, cơ thể phải "mượn" vị chua để cố gắng giải tỏa uất kết.

- Can âm, Can huyết bị tổn hao: Cơ thể thèm chua để kích thích sinh tân dịch, bù đắp phần nước mát và máu đang thiếu hụt ở Gan.

- Hệ quả: Ăn chua quá mức kéo dài sẽ phản tác dụng, gây co rút gân cơ (Can chủ cân), làm khí trệ nặng hơn khiến bạn dễ cáu gắt, mất ngủ, mệt mỏi. Lúc này, hãy hạn chế các đồ chua lên men có hại cho dạ dày như giấm, dưa cà muối. Thay vào đó, hãy thỏa mãn cơn thèm bằng vị chua thanh nhẹ, tự nhiên từ trái cây tươi như lựu, cam, xoài, táo gai (sơn tra) để vừa dưỡng Gan, vừa bảo vệ Tỳ vị.

2. Thèm đắng - Dấu hiệu của Nội hỏa, Tâm nhiệt.

- Vị đắng (Khổ) đi vào tạng Tâm (Tim). Những người nghiện đồ đắng, thích uống trà đặc, cà phê nguyên chất hoặc ăn khổ qua thường là những người có "nội nhiệt" (nóng trong) rất lớn.

- Cơ chế: Khi tạng Tâm bị quá nhiệt (Tâm hỏa vượng), cơ thể sẽ tự động thôi thúc bạn tìm đến vị đắng để thanh nhiệt, hạ hỏa. Người ở thể bệnh này thường đi kèm các triệu chứng: Tâm phiền, tinh thần bất an, hồi hộp, hay mất ngủ, lưỡi đỏ và rất dễ bị nhiệt miệng, loét miệng.

- Hệ quả: Vị đắng giúp hạ hỏa nhanh nhưng tính chất của nó là hàn (lạnh) và táo (khô). Nếu lạm dụng đồ đắng quá nhiều sẽ làm tổn thương Tâm khí (Tâm hư), đồng thời làm lạnh buốt vùng Trung tiêu, gây chán ăn, đầy bụng, đi ngoài lỏng nát và về lâu dài có thể làm tổn thương hệ thống xương khớp. Bạn chỉ nên dùng khổ qua, rau đắng ở mức độ vừa phải; tuyệt đối không lạm dụng các loại trà thảo mộc mát gan, giải độc có vị đắng đậm đặc thay cho nước lọc hàng ngày.

3. Nghiện ngọt - Coi chừng tổn thương Tỳ Vị.

- Vị ngọt (Cam) đi vào tạng Tỳ (Hệ tiêu hóa), có tác dụng bổ khí, hoãn cấp, dưỡng huyết. Người phương Đông có câu: "Tỳ vị hư, thèm đồ ngọt".

- Cơ chế: Khi hệ tiêu hóa của bạn bị suy nhược (Tỳ vị hư nhược), năng lượng nạp vào không đủ chuyển hóa thành khí huyết, cơ thể sẽ lập tức phát ra tín hiệu thèm ngọt cấp tốc (như thèm trà sữa, bánh kẹo, đồ đường) để nhanh chóng bù đắp năng lượng. Người tỳ hư thường mệt mỏi sau khi ăn, hay đầy bụng, xì hơi, phân dính bồn cầu.

- Nghịch lý là, càng ăn đường tinh luyện thì Tỳ vị càng bị "thấp trệ" (ứ nước, sinh đờm bẩn), dẫn đến vòng lặp luẩn quẩn: Tỳ càng hư - càng thèm ngọt - càng béo phì, tăng nguy cơ tiểu đường, loét dạ dày và viêm đường hô hấp.

- Để giải quyết tận gốc, bác sĩ khuyên bạn hãy thay thế đường hóa học bằng vị ngọt tự nhiên, có tính chất kiện tỳ từ: Khoai lang, bí đỏ, củ sen, ngô, các loại đậu. Một bát cháo đậu xanh lá sen hay canh củ năng ngọt mát sẽ là liều thuốc hoàn hảo làm dịu tỳ vị, cắt cơn thèm ngọt mà không gây gánh nặng cho cơ thể.

4. Thèm cay - Phế (Phổi) hư và Khí trệ.

- Theo lý luận Đông y, vị cay (Tân) đi vào tạng Phế. Vị cay có tính chất phát tán, hành khí, hoạt huyết và thông sướng kinh lạc.

- Cơ chế: Khi bạn bỗng nhiên thèm ăn ớt, tiêu, mù tạt hoặc đồ ăn cay nồng, điều đó phản ánh Phế khí của bạn đang bị uất trệ hoặc cơ thể đang bị tích tụ Hàn tà (lạnh bên trong). Thèm vị cay là phản xạ tự nhiên của cơ thể nhằm "mượn" tính phát tán của vị này để đẩy khí huyết lưu thông, làm ấm cơ thể và trục xuất ngoại tà ra ngoài. Những người này thường hay có biểu hiện người lạnh, hay tự hãn (vã mồ hôi ban ngày), ho hắng hoặc hay có cảm giác u uất, ngực sườn đầy chướng.

- Lời khuyên: Vị cay có tính tán nhưng lại dễ hao khí và tổn thương âm dịch. Nếu ăn quá cay trong thời gian dài, tính hỏa của vị này sẽ thiêu đốt Vị âm (làm khô nhớt dạ dày, gây viêm loét), làm tổn hại da lông (Phế chủ bì mao) khiến da bị khô sần, nổi mụn, và dễ gây táo bón. Để cân bằng, bác sĩ khuyên bạn nên thay thế ớt hay các gia vị quá kích ứng bằng vị cay ấm, nhu hòa từ gừng tươi, hành, tỏi, tía tô hoặc màng trần bì. Một bát cháo hành gừng nóng hổi sẽ giúp giải uất, dưỡng Phế cực tốt mà không lo hại dạ dày.

5. Thích ăn mặn - Biểu hiện của Thận hư, Tinh huyết suy.

- Trong ngũ vị, vị mặn (Hàm) đi vào tạng Thận. Vị mặn có tác dụng nhuyễn kiên (làm mềm các khối cứng), nhuận hạ và đưa thuốc đi sâu vào tạng Thận để tích trữ tinh hoa.

- Cơ chế: Nếu khẩu vị của bạn ngày càng đậm đà, nấu cốt phải mặn, ăn gì cũng phải thêm muối mới thấy ngon, thì hãy hết sức lưu ý đến tạng Thận. Đông y định danh hiện tượng này là do Thận khí hư suy hoặc Thận tinh bất túc. Khi nguồn năng lượng cốt lõi ở bể Thận bị cạn kiệt, tạng Thận sẽ kích hoạt tín hiệu "thèm mặn" nhằm cố gắng thu nạp chút muối để duy trì và kích thích năng lượng. Người thể bệnh này thường đi kèm chứng đau lưng mỏi gối, tiểu đêm nhiều lần, tai ù, tóc bạc sớm hoặc suy giảm chức năng sinh lý.

-  Cổ nhân dạy: "Mặn quá hại xương cốt". Vị mặn chạy vào huyết, nếu nạp quá nhiều muối sẽ làm huyết dịch bị cô đặc (Khí trệ Huyết ứ), bắt Thận phải làm việc quá tải, dẫn đến huyết áp tăng cao, phù thũng và đẩy nhanh quá trình suy thận. Để điều lý, bác sĩ khuyên bạn hãy giảm dần lượng muối tinh luyện trong khẩu phần ăn. Hãy thay thế bằng vị mặn tự nhiên, thanh nhẹ từ các loại hải sản sạch, rong biển, tảo biển hoặc các loại hạt chứa nhiều khoáng chất bồi bổ Thận âm. Đồng thời, có thể duy trì thói quen uống một ly nước ấm pha chút xíu muối loãng vào sáng sớm để dưỡng Thận một cách êm dịu nhất.

LỜI KẾT:

Chua, đắng, ngọt, cay, mặn. Ngũ vị hòa hợp tạo nên sự cân bằng cho sự sống. Việc thèm khát quá mức bất kỳ vị nào cũng là chiếc "kim chỉ nam" báo hiệu tạng phủ đó đang bị lệch trục âm dương. Hãy lắng nghe khẩu vị của mình mỗi ngày để có sự điều chỉnh món ăn kịp thời trước khi bệnh hình thành.

--------

Bác Sĩ Đức Trí - Chuyên bệnh Thận và Nội khoa theo YHCT

"Giữ gìn và phát triển Đông Y Truyền Thống"

--------

[/tintuc]