Tổng cộng:
[tintuc]
Trong cơ thể con người, tạng Thận được coi là cội nguồn của mạng sống. Nếu Thận Âm được ví như nguồn nước mát nuôi dưỡng cơ thể, thì Thận Dương chính là ngọn lửa sưởi ấm, là động lực thúc đẩy mọi hoạt động chuyển hóa, sinh trưởng và phát triển. Đông y còn gọi Thận Dương bằng một cái tên rất đặc biệt: "Mệnh môn hỏa" (Ngọn lửa của cửa sinh mệnh).
Khi ngọn lửa này bị suy yếu do lối sống bào mòn hoặc tuổi tác, Đông y gọi là chứng Thận Dương Hư (hoặc Thận hỏa bất túc). Mất đi hơi ấm của Mệnh môn hỏa, cơ thể sẽ lập tức rơi vào trạng thái "Hư hàn", lạnh lẽo, đình trệ và suy kiệt năng lượng. Đây là chứng bệnh gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cả bản lĩnh phái mạnh lẫn sức sống của phái đẹp.
1. Nguyên nhân sâu xa làm suy yếu "Mệnh môn hỏa".
+ Ngọn lửa Thận hỏa không tự nhiên lụi tàn, nó là hệ quả của một quá trình tích tụ từ nhiều yếu tố sai lầm:
- Lao lực và phòng dục quá độ: Việc quan hệ tình dục hoặc "tự xử" với tần suất quá dày đặc chính là con đường ngắn nhất làm tiêu hao Thận dương, khiến "ngọn lửa" phải cháy quá công suất dẫn đến kiệt quệ.
- Thói quen ăn uống sống lạnh: Thường xuyên ăn đồ hàn lạnh, uống nước đá, trà sữa đá, ăn rau sống, đồ hải sản vào ban đêm... khiến Tỳ dương và Thận dương phải liên tục sưởi ấm thức ăn, lâu ngày ngọn lửa bị dập tắt hoàn toàn.
- Nhiễm phong hàn tích tụ lâu ngày: Thường xuyên làm việc trong môi trường điều hòa quá lạnh, tắm đêm, hoặc trúng mưa lạnh mà không trục ứ kịp thời, khiến hàn tà ngấm sâu vào cung thắt lưng hao tổn Thận dương.
- Yếu tố tuổi tác và bệnh mãn tính: Tuổi tác càng cao, phần dương khí trong người tự nhiên càng giảm. Hoặc người sau các trận đại bệnh mãn tính làm hao tổn nghiêm trọng chính khí của cơ thể.
2. Biểu hiện điển hình.
+ Khi Thận dương hư suy, toàn bộ cơ thể sẽ phát ra những tín hiệu "lạnh lẽo, lỏng lẻo và đình trệ" cực kỳ đặc trưng:
- Sợ lạnh, chân tay lạnh ngắt: Đây là dấu hiệu nhãn tiền. Người bệnh cực kỳ sợ gió, sợ lạnh, ngồi điều hòa chút là run rẩy. Bàn tay, bàn chân luôn lạnh buốt, mùa đông đắp bao nhiêu chăn cũng rất lâu mới ấm được người.
- Đau mỏi thắt lưng, gối lỏng, đau thốn gót chân: "Eo là phủ của Thận". Thiếu đi hơi ấm nội tại, hệ thống gân xương vùng lưng gối bị lạnh cứng, gây ra cảm giác đau mỏi rã rời, đi lại lom khom, đứng lâu không chịu nổi.
- Rối loạn bài tiết (Tiểu đêm và Ngũ canh tả): Thận chủ nhị tiện nên khiến người bệnh đi tiểu nhiều lần, nước tiểu trong dài, đặc biệt là phải thức giấc đi tiểu đêm 2-3 lần làm mất ngủ. Về đại tiện, người bệnh rất dễ bị chứng "Ngũ canh tả", tức là cứ khoảng 3-5 giờ sáng là bụng đau quặn, phải bật dậy đi ngoài phân lỏng nát (do Thận hỏa không đủ sức làm ấm Tỳ thổ để tiêu hóa thức ăn).
- Suy giảm sinh lý nghiêm trọng: Nam giới bị liệt dương, xuất tinh sớm, di tinh hoặc tinh trùng lạnh, loãng dẫn đến hiếm muộn. Nữ giới thì tử cung lạnh (cung hàn) dẫn đến kinh nguyệt thâm cục, thống kinh dữ dội, lãnh cảm và khó thụ thai.
- Tinh thần uể oải, phù thũng: Người lúc nào cũng mệt mỏi, hụt hơi, ngại vận động, sắc mặt nhợt nhạt hoặc sạm đen (sắc mặt tạng Thận hiện lên). Thận dương yếu không hóa được nước gây ứ trệ, làm bọng mắt sưng phù hoặc phù thũng hai chân.
3. Cách phân biệt Thận Dương Hư với các chứng Thực Hàn khác.
+ Trên lâm sàng, biểu hiện sợ lạnh, chân tay lạnh, đại tiện lỏng của Thận Dương Hư rất dễ bị nhầm lẫn với các chứng Thực Hàn (tức là cơ thể bị nhiễm lạnh đột ngột do thời tiết, hoặc do ăn quá nhiều đồ lạnh trúng độc) hay chứng Tỳ Vị Hư Hàn (lạnh dạ dày). Việc phân biệt đúng giúp người thầy thuốc không dùng nhầm thuốc.
- Về tính chất cơn lạnh: Ở chứng Thực hàn (ngoại cảm), cảm giác lạnh đến rất đột ngột, dữ dội, người bệnh co rúm người lại, đau bụng quặn thắt và muốn ôm chặt lấy bụng, nhưng chỉ cần chườm ấm hoặc uống một cốc nước gừng nóng là đỡ ngay lập tức. Trong khi đó, cái lạnh của Thận dương hư là cái lạnh âm ỉ, mãn tính, ngấm từ trong xương tủy ra, dù có mặc áo phao dày hay ở phòng ấm chân tay vẫn cứ lạnh buốt.
- Về vùng đau: Tỳ Vị Hư Hàn chủ yếu gây đau lạnh ở vùng bụng thượng vị, ăn đồ lạnh vào là đau bụng đi ngoài ngay. Còn Thận Dương Hư thì cái gốc đau và lạnh nằm ở vùng thắt lưng, gối và gót chân, kèm theo dấu hiệu đặc trưng là tiểu đêm nhiều lần.
- Xem mạch và lưỡi: Người bị Thực hàn có rêu lưỡi trắng dày, mạch Khẩn hoặc Trì (mạnh, chậm). Người Thận dương hư thì chất lưỡi bệu nhợt, có vết hằn răng ở rìa lưỡi do cơ thể bị tích nước, mạch Trầm Nhược (chìm sâu dưới da, ấn nặng tay mới thấy và rất yếu ớt), đại diện cho sự kiệt quệ về năng lượng hỏa.
4. Phương dược điều trị tận gốc: ÔN BỔ MỆNH MÔN HỎA.
- Pháp trị cốt lõi của Thận dương hư là "Ôn thận tráng dương" hay "Ích hỏa chi nguyên dĩ tiêu âm ế" (nhóm lại ngọn lửa sưởi ấm để xua tan băng giá). Bài thuốc cổ phương kinh điển nhất chính là KIM QUỸ THẬN KHÍ HOÀN (hay còn gọi là Bát Vị Địa Hoàng Hoàn).
+ Phân tích sự phối ngũ tinh tế của bài thuốc:
- Bài thuốc sử dụng nền tảng là bài Lục Vị (Thục địa, Sơn thù, Hoài sơn, Trạch tả, Đan bì, Phục linh) để bồi bổ phần âm huyết vật chất, sau đó gia thêm hai vị thuốc đại nhiệt chủ đạo:
- Phụ tử chế (Quân dược): Vị cay đắng, tính đại nhiệt, đi thẳng vào kinh Thận để hồi sinh Chân dương, phá tan băng hỏa ở hạ tiêu, trục xuất âm hàn ra ngoài.
- Nhục quế (Quân dược): Vị cay ngọt, tính đại nhiệt, chuyên tâm làm ấm Mệnh môn hỏa, dẫn hỏa quy nguyên (đưa ngọn lửa lơ lửng bên trên trở về đúng vị trí ở bể Thận).
+ Lưu ý:
- Cổ nhân dạy: "Muốn bổ dương phải tìm dương trong âm". Có Thục địa, Sơn thù làm nền tảng nuôi dưỡng thì Phụ tử, Nhục quế mới có "nhiên liệu" để nhen nhóm ngọn lửa một cách bền vững, không gây khô khát, bốc hỏa vặt.
- Nếu bệnh nhân bị tiểu đêm, di tinh hoặc đi ngoài phân lỏng quá nặng, thầy thuốc sẽ gia thêm Tang phiêu tiêu, Ích trí nhân, Phá cố chỉ để tăng cường sức mạnh cố sáp, khóa chặt tinh môn và đường tiểu.
5. Chế độ Dưỡng sinh hồi sinh dương khí tại nhà.
- Thuốc uống giúp dựng lại ngọn lửa, nhưng thói quen dưỡng sinh hàng ngày mới là thứ giữ cho ngọn lửa ấy cháy mãi không tắt:
+ Thực dưỡng ấm nóng:
- Tuyệt đối kiêng đồ ăn sống lạnh, nước đá, kem, dưa hấu, đồ hải sản vào buổi tối.
- Tích cực bổ sung các thực phẩm có tính ấm, bổ dương tự nhiên như: thịt dê, thịt bò hầm, tôm, hẹ, gừng, tỏi, tiêu lốt, quế.
- Uống trà gừng ấm vào buổi sáng rất tốt cho người thận dương hư.
- Ngâm chân thảo dược mỗi tối: Đôi bàn chân là nơi khởi đầu của kinh Thận. Thói quen ngâm chân bằng nước ấm với gừng giã nát, muối hạt hoặc lá lốt trước khi đi ngủ 15 phút giúp làm ấm hạ tiêu, kích hoạt mạch máu vùng chân và giảm tiểu đêm cực kỳ thần hiệu.
- Tắm nắng và Vận động: Hãy tranh thủ tắm nắng buổi sáng (vùng lưng) để hấp thụ dương khí tự nhiên của trời đất. Tập luyện các bài tập nhẹ nhàng, nhu hòa như đi bộ, khí công, dịch cân kinh. Tránh tập quá sức gây vã mồ hôi như tắm, vì trong Đông y "hãn vi dương dịch", mất nhiều mồ hôi sẽ làm thoát dương, khiến người càng lạnh hơn.
- Tiết chế phòng dục: Đây là điều kiện tiên quyết. Cần có kế hoạch sinh hoạt vợ chồng điều độ, tuyệt đối không "tự xử" để giữ gìn nguồn chân dương quý giá..png)
Phụ Tử chế ôn ấm 12 kinh mạch lớn, tuy nhiên cũng cần thận trọng
với thể chất người Việt Nam
--------
Bác Sĩ Đức Trí - Chuyên bệnh Thận và Nội khoa theo YHCT
“Giữ gìn và phát triển Đông Y Truyền Thống”
--------
[/tintuc]
