.png)
Tổng cộng:
[tintuc]
Trong Đông y, đau nhức xương khớp là một trong những chứng bệnh phổ biến nhất, y học cổ truyền gọi chung là chứng "Tý thống" (chữ Tý có nghĩa là bế tắc). Nguyên nhân cốt lõi là do ba thứ tà khí bên ngoài gồm Phong (gió), Hàn (lạnh), Thấp (ẩm ướt) thừa cơ cơ thể suy yếu mà xâm nhập, làm kinh lạc bị tắc nghẽn, khí huyết không lưu thông được gây ra đau nhức (Thông tắc bất thống, thống tắc bất thông).
Tuy nhiên, cơ thể con người được chia thành các tầng không gian khác nhau. Có người chỉ đau nhức dữ dội từ thắt lưng trở xuống chân, nhưng có người lại bị co cứng, đau buốt vùng cổ vai gáy và hai tay. Để giải quyết bài toán này, các bác sĩ Đông y luôn có hai bài thuốc "gối đầu giường" để xử lý hầu hết các bệnh lý xương khớp: Độc Hoạt Tang Ký Sinh (trị nửa người dưới) và Quyên Tý Thang (trị nửa người trên).
Bí mật tạo nên hiệu quả thần kỳ của hai bài thuốc này nằm ở việc "định vị" dược liệu, mà cụ thể là cặp: Độc Hoạt và Khương Hoạt.
1. Đau từ thắt lưng trở xuống chân: Chọn "Độc Hoạt Tang Ký Sinh".
- Khi bệnh nhân đến khám với các triệu chứng: Thoái hóa cột sống thắt lưng, thoát vị đĩa đệm, đau thần kinh tọa, viêm khớp gối, chân tay tê bì, đi lại nặng nề... các bác sĩ sẽ nghĩ ngay đến bài thuốc cổ phương ngàn năm tuổi Độc Hoạt Tang Ký Sinh.
- Nửa người dưới (từ thắt lưng trở xuống) thuộc phần Hạ tiêu, là nơi rất dễ bị tà khí mang tính chất nặng nề, dính nhớt như Thấp tà ứ đọng lại.
- Vị thuốc chủ đạo: Độc Hoạt, tác dụng loại bỏ Hàn - Thấp vùng hạ tiêu
+ Tại sao bài thuốc này lại chọn Độc hoạt làm Quân dược (vị thuốc đứng đầu)?
- Tính năng đặc hiệu: Độc hoạt là rễ của cây độc hoạt, có vị cay đắng, tính ấm. Đặc tính sinh học của Độc hoạt là đi thẳng vào kinh Bàng quang và kinh Thận, hai đường kinh lạc chạy dọc suốt từ lưng xuống chân.
- Khả năng trị phong hàn thấp: Độc hoạt có tính chất đi xuống (hạ hành). Nó cực kỳ giỏi trong việc tìm kiếm, bóc tách và trục xuất các ổ Phong, Hàn, Thấp đang ẩn nấp sâu bên trong gân xương, khớp gối và cột sống thắt lưng ra ngoài. Khí huyết vùng nửa người dưới nhờ đó mà thông suốt, cắt nhanh cơn đau rã rời, tê bì.
+ Sự phối ngũ của bài thuốc:
- Bên cạnh Độc hoạt, bài thuốc còn có sự xuất hiện của Tang ký sinh (tầm gửi cây dâu), Đỗ trọng, Ngưu tất để bồi bổ Can Thận, cường gân cốt, đưa thuốc đi thẳng xuống chân. Kết hợp cùng các vị thuốc đại bổ khí huyết như Đương quy, Thục địa, Bạch thược, Đảng sâm để nâng cao chính khí, giúp bệnh nhân hồi phục thể trạng toàn diện, ngăn ngừa bệnh tái phát khi trái gió trở trời.
.png)
2. Đau vùng cổ vai gáy, hai tay: Chọn "Quyên Tý Thang".
- Ngược lại, nếu bệnh nhân bị đau cứng cổ, đau lan sang hai bờ vai, tê dại dọc cánh tay xuống các ngón tay (thường gặp ở bệnh lý thoái hóa đốt sống cổ, hội chứng vai gáy, viêm quanh khớp vai)... thì bài thuốc được lựa chọn đầu bảng sẽ là Quyên Tý Thang (chữ "Quyên" có nghĩa là loại bỏ, tẩy sạch).
- Vùng cổ vai gáy và hai tay thuộc phần Thượng tiêu (nửa người trên). Nơi này lộng gió, nên tạng phủ dễ bị Phong tà (gió độc) và Hàn tà (hơi lạnh) tấn công trực diện nhất.
- Vị thuốc chủ đạo: Khương Hoạt - Công phạt Hàn - Thấp vùng thượng tiêu.
- Tính năng đặc hiệu: Khương hoạt và Độc hoạt vốn là cùng họ, nhưng tính năng lại phân định rất rạch ròi. Khương hoạt có vị cay đậm, tính ấm, mùi thơm hắc rất mạnh. Nhờ mùi thơm và tính chất phát tán mạnh mẽ, Khương hoạt có xu hướng đi lên (thượng hành) và phát tán ra phần biểu (bên ngoài da cơ).
- Khả năng trị phong hàn thấp: Khương hoạt đi thẳng vào kinh Thái dương ở vùng đầu, cổ, gáy và hai tay. Nó đóng vai trò như một mũi tên xuyên phá, làm giãn nở cơ nhục đang bị co quắp vì lạnh, phát tán phong hàn, dọn sạch bế tắc ở vùng vai gáy và cánh tay một cách cực kỳ tốc độ.
+ Sự phối ngũ của bài thuốc:
- Trong bài Quyên Tý Thang, Khương hoạt sẽ phối hợp với Phòng phong (vị thuốc chuyên trị gió độc), Khương hoàng (nghệ vàng - vị thuốc có tính chất dẫn thuốc chạy dọc ra hai cánh tay để hoạt huyết, chỉ thống) và Đương quy, Hoàng kỳ để vừa bổ khí huyết, vừa đuổi tà khí.
3. Tại sao lại có sự phân chia Độc hành - Khương phát?
+ Rất nhiều người thắc mắc: Tại sao cùng là cây thuốc trị phong thấp, nhưng Độc hoạt lại trị phía dưới, còn Khương hoạt lại trị phía trên? Câu trả lời nằm ở y lý Đông y:
- Khương hoạt trị phần Trên và Toàn thân: Khương hoạt có tính chất "thăng phù" (đi lên và nổi lên). Mùi vị của nó rất cay, mạnh và bốc. Trong Đông y, vị cay thuộc Dương, Dương thì đi lên. Do đó, Khương hoạt phát tán phong hàn thấp ở phần thân trên (đầu, cổ, vai, lưng trên) rất mạnh. Ngoài ra, vì tính phát tán mạnh, nó có khả năng chạy khắp cơ thể để thông kinh lạc toàn thân.
- Độc hoạt trị phần Dưới: Độc hoạt có tính chất "trầm giáng" (đi xuống và chìm xuống). Vị của Độc hoạt thiên về đắng nhiều hơn cay, tính chất nhu hòa hơn, dẻo dai hơn. Vị đắng thuộc Âm, Âm thì đi xuống. Vì vậy, Độc hoạt không chạy lên trên mà chỉ tập trung toàn bộ công lực lực để bồi đắp và giải tỏa bế tắc cho phần từ thắt lưng trở xuống (eo, hông, đùi, khớp gối, cổ chân).
+ Lời kết:
- Chính nhờ sự phân chia không gian điều trị rõ ràng này, các bác sĩ Đông y khi ra đơn thuốc luôn đạt được độ chính xác rất cao.
- Nếu bạn bị thoái hóa cả cổ lẫn lưng: Sẽ kết hợp cả Khương hoạt và Độc hoạt trong cùng một thang thuốc để vừa đánh thượng tiêu, vừa dọn hạ tiêu.
- Nếu đau do lạnh, co cơ cấp tính: Sẽ tăng liều Khương hoạt để phát tán nhanh.
- Nếu đau nhức mãn tính, tê bì, liên quan đến tạng Thận yếu: Sẽ trọng dụng Độc hoạt kết hợp các vị thuốc bổ tinh tủy như thục địa, kỉ tử, thỏ ti tử…
Bác Sĩ Đức Trí - Chuyên bệnh Thận và Nội khoa theo YHCT
“Giữ gìn và phát triển Đông Y Truyền Thống”
--------
[/tintuc]
