CÁCH DÙNG THUỐC CỦA 2 ĐẠI DANH Y: TRƯƠNG TRỌNG CẢNH VÀ LÝ ĐÔNG VIÊN

[tintuc]

Trong giới Y học cổ truyền có một câu đúc kết vô cùng kinh điển về phối ngũ (kết hợp thuốc) của hai bậc đại danh y: "Thuốc cụ Trọng Cảnh ít vị nhưng không chỗ nào không tới, thuốc cụ Đông Viên tuy nhiều nhưng không có vị nào thừa." Đây không chỉ là sự khác biệt về phong cách, mà là đỉnh cao của hai trường phái tư duy chữa bệnh độc đáo. Hôm nay, mình sẽ giải mã câu nói này bằng những ví dụ thực tế cực kỳ dễ hiểu để các bạn thấy được cái hay của trí tuệ cổ nhân. 1. Cụ Trương Trọng Cảnh: Ít vị nhưng không chỗ nào không tới. - Cụ Trương Trọng Cảnh sống vào thời nhà Đông Hán, được người đời tôn sùng là "Y Thánh" (Thánh phụ của nghề y), tác giả của cuốn thiên thư Thương Hàn Tạp Bệnh Luận. - Thuốc của cụ Trọng Cảnh được gọi là Kinh phương (những bài thuốc kinh điển). Phong cách của cụ giống như một vị tướng cầm quân đánh trận: Thần tốc, tinh gọn, trực diện và cực kỳ mạnh mẽ. - Thang thuốc của cụ thường chỉ có 3 đến 5 vị, hiếm khi quá 10 vị, nhưng một khi đã ra chiêu là "bách phát bách trúng", thuốc đi đến đâu là giải tỏa bế tắc đến đó. + Ví dụ kinh điển: Bài thuốc QUẾ CHI THANG (Chỉ 5 vị) . Thần kỳ ở chỗ, bài thuốc này trị chứng cảm phong hàn (sốt, sợ gió, đau đầu, chảy nước mũi) vô cùng nhạy, toàn là những thứ quen thuộc: Quế chi, Bạch thược, Sinh khương (gừng tươi), Đại táo (táo đỏ), Cam thảo. - Tại sao nói "không chỗ nào không tới"? Bởi vì 5 vị thuốc này được cụ chia làm hai cánh quân vận hành xuyên suốt từ trong xương tủy ra ngoài da lông: - Cánh quân mở đường (Dương khí): Quế chi kết hợp Sinh khương lao nhanh ra ngoài cơ thể (bề mặt da), làm ấm kinh lạc, mở lỗ chân lông để trục xuất toàn bộ gió độc, hơi lạnh ra ngoài. - Cánh quân giữ thành (Âm huyết): Bạch thược kết hợp Đại táo và Cam thảo lùi về phía sau, lo phần hậu cần, cấp tốc bơm thêm nước và máu (dinh huyết) để bù đắp cho cơ thể, không cho thuốc đánh ra ngoài quá mạnh làm kiệt sức. - Năm vị thuốc phối hợp với nhau tạo thành một vòng tuần hoàn khép kín hoàn hảo: Vừa đuổi được giặc (phong hàn) ở ngoài da, vừa nuôi được gốc (dinh huyết) ở bên trong, đi vòng quanh cả cơ thể không sót một kẽ hở nào. Đó chính là cái tài "ít vị nhưng không chỗ nào không tới".

2. Cụ Lý Đông Viên: Tuy nhiều nhưng không một vị thừa. - Ngược lại với sự tối giản của Y Thánh, cụ Lý Đông Viên (thời nhà Kim - Nguyên) là người sáng lập ra "Bổ Thổ phái" (trường phái chuyên chữa trị và bồi bổ tạng Tỳ Vị - hệ tiêu hóa). Thuốc của cụ Đông Viên là đại diện cho Thời phương (thuốc phát triển theo thời đại). - Cụ Đông Viên sống vào thời kỳ chiến tranh loạn lạc, người dân vừa đói khát, ăn uống thất thường, lại vừa phải lo âu, suy nghĩ, stress kinh niên. Vì thế, bệnh lý của con người thời kỳ này rất phức tạp: Vừa bị suy kiệt nội lực (hư chứng), vừa bị tắc nghẽn khí huyết (trệ chứng), lại vừa có viêm nhiễm nóng trong (uất nhiệt). - Để giải quyết bệnh đa tầng như vậy, thang thuốc của cụ Đông Viên rất nhiều vị thuốc nhưng mỗi vị đảm nhận một chức năng riêng, tuyệt đối không có vị thuốc dư thừa. + Ví dụ kinh điển: Bài thuốc BỔ TRUNG ÍCH KHÍ THANG (Khoảng 10 vị). Bài thuốc này chuyên trị chứng mệt mỏi rã rời, sa tử cung, sa trực tràng, hụt hơi, ăn uống không tiêu do hệ tiêu hóa bị suy yếu (Trung khí hạ hãm). Cụ thiết lập một "trận đồ" phối ngũ cực kỳ chặt chẽ: - Hoàng kỳ, Nhân sâm, Bạch truật, Cam thảo: Đóng vai trò nạp khí, đại bổ khí lực cho hệ tiêu hóa. - Đương quy: Vào để nuôi huyết, vì "khí là soái của huyết", bổ khí phải đi đôi với dưỡng huyết thì cơ thể mới không bị khô khan. - Trần bì (vỏ quýt): Thuốc bổ vào rất dễ gây đầy bụng, chướng ấm ách; có Trần bì vào để hành khí, giúp thuốc bổ lưu thông, hấp thu hóa cấp. - Thăng ma, Sài hồ: Đây là hai vị thuốc tinh túy nhất. Chúng đóng vai trò thăng khí, nhấc bổng toàn bộ nguồn năng lượng vừa được bồi bổ đi ngược lên phía trên đầu và ngực, nâng đỡ các cơ quan đang bị chảy xệ, sa trễ. - Đại táo, sinh khương: Tăng cường công năng bổ trung khí, giúp bổ mà hoà hoã. - Bài thuốc này, nếu bỏ vị Trần bì, uống thuốc vào bạn sẽ bị chướng bụng ngay lập tức. Nếu bỏ Thăng ma, Sài hồ, thuốc bổ dồn vào chỉ nằm im ở bụng dưới chứ không “thăng” được năng lượng lên đầu, bạn vẫn sẽ bị hoa mắt, chóng mặt, uể oải. Mỗi vị thuốc như một mắt xích trong bộ máy, thiếu một mắt xích là cả hệ thống đứng im. - Đó chính là cái lý "tuy nhiều nhưng không có vị nào thừa" của cụ Đông Viên. LỜI KẾT: Bốc thuốc Đông y không ở việc thang thuốc đó đắt hay rẻ, nhiều vị hay ít vị. Người thầy thuốc giống như một vị tướng điều binh khiển tướng, tùy theo "thế trận" của người bệnh mà lập phương. Gặp bệnh cấp tính, tà khí mạnh mẽ hung hãn, dùng lối đánh tối giản, tinh nhuệ của cụ Trọng Cảnh để giải quyết nhanh gọn. Gặp bệnh mãn tính, đa tầng phức tạp, cơ thể vừa suy nhược vừa tắc nghẽn, dùng trận đồ đa tầng, điều phối của cụ Đông Viên để khôi phục lại toàn diện.

--------

Bác Sĩ Đức Trí - Chuyên bệnh Thận và Nội khoa theo YHCT 

“Giữ gìn và phát triển Đông Y Truyền Thống”

--------

[/tintuc]